Bieg terminów sądowych pandemia – wpływ na przedawnienie roszczeń

30 marca 2020

Bieg terminów sądowych pandemia oraz stan zagrożenia epidemicznego zmieniły w sposób bezprecedensowy. Sam termin „siły wyższej”, pomimo doniosłego znaczenia dla całego systemu prawnego, nie doczekał się jeszcze ustawowej definicji. Przesłanki te zostały wypracowane na podstawie orzeczeń sądów, w tym m.in. wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2011 r. (sygn. akt: IV CSK 77/11). Zdarzenie niemożliwe do przewidzenia, zewnętrzne i któremu nie można było zapobiec – tak definiujemy siłę wyższą wpływającą na system prawny.

1. Czy pandemia to siła wyższa?

Zdarzeniem zewnętrznym jest takie, które nie wynikło z działania podmiotu powołującego się na siłę wyższą. W naszym przekonaniu pandemia wywołana koronawirusem w wielu przypadkach może być uznawana właśnie jako przejaw siły wyższej. Ma to kluczowe znaczenie dla przedsiębiorców, np. w kontekście odpowiedzialności za rzeczy klienta w lokalach gastronomicznych i fitness, które zostały zamknięte odgórnymi decyzjami.

2. Bieg terminów sądowych pandemia a Art. 121 KC

Najczęściej stosowanym w praktyce przepisem jest art. 121 Kodeksu cywilnego. Stanowi on, że w przypadku wystąpienia siły wyższej bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Bieg terminów sądowych pandemia sprawiła, że termin zostaje niejako „przesunięty” o czas obowiązywania nadzwyczajnego zdarzenia.

Zasady te są kluczowe przy dochodzeniu roszczeń od podmiotów gospodarczych. Przykładowo, odpowiedzialność prezesa w spółce z o.o. z art. 299 KSH również opiera się na terminach przedawnienia, które mogły ulec przesunięciu przez zawieszenie biegu terminów sądowych podczas pandemii.

3. Bieg terminów sądowych pandemia a Art. 173 KPC

Skutki wyjątkowych sytuacji przewiduje również art. 173 Kodeksu postępowania cywilnego. Wskazuje on, że postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że ta instytucja dotyczy terminów procesowych (np. wniesienie sprzeciwu), a nie terminów prawa materialnego (przedawnienie roszczeń).

Omawiając bieg terminów sądowych pandemia, należy pamiętać, że przepis ten dotyczy czynności Sądu, a nie strony postępowania. Na dzień publikacji system sprawiedliwości funkcjonuje w ograniczonym zakresie, ale nie zaprzestał całkowicie czynności. Nadal możliwe jest składanie m.in. środków zaskarżenia, choć zniesiono czynności z bezpośrednim udziałem stron.

4. Przywrócenie terminu a bieg terminów sądowych pandemia

Występowanie stanu siły wyższej może stanowić dla uczestnika procesu podstawę do przywrócenia terminu do dokonania czynności. Sam fakt utrudnionego dostępu do sądu nie powoduje automatycznego zawieszenia z mocy prawa terminów procesowych. Dotyczy to również spraw medycznych, takich jak prawo pacjenta do tajemnicy, czy kwestii własności przemysłowej. Jeśli planujesz chronić swoją markę w trudnych czasach, sprawdź nasz wpis o tym, co oznacza R w kółku i TM przy logo.

Właściciele klinik medycyny estetycznej muszą również uważać na inne terminy i restrykcje, które nie są zawieszane – np. nowa reklama wyrobów medycznych wprowadziła sztywne ramy prawne od 2023 roku, niezależnie od sytuacji pandemicznej.