Powikłania po botoksie: kiedy to ryzyko zabiegu, a kiedy błąd kliniki

W skrócie: Samo wystąpienie niepożądanego efektu po podaniu toksyny botulinowej nie oznacza jeszcze błędu medycznego ani odpowiedzialności lekarza. Powikłanie może wystąpić także przy prawidłowo wykonanym zabiegu. O odpowiedzialności kliniki decyduje to, czy naruszono konkretny obowiązek: informacyjny, należytej staranności albo właściwej reakcji na zgłoszone objawy.

Zabiegi z wykorzystaniem toksyny botulinowej są dziś powszechnie wykonywane. Toksyna botulinowa jest produktem leczniczym, a jej podanie — świadczeniem zdrowotnym. Lekarz wykonujący taki zabieg ma więc te same obowiązki co przy każdym innym świadczeniu: poinformować pacjenta o ryzyku, wykonać zabieg z należytą starannością i właściwie zareagować, gdy pojawi się powikłanie.

Powikłanie a błąd medyczny

Rozróżnienie decyduje o tym, czy w sprawie jest w ogóle roszczenie.

Asymetria mimiki, opadający kącik ust czy opadająca powieka mogą być znanym następstwem działania preparatu, opisanym w informacji o produkcie. Mogą też wynikać z nieprawidłowego doboru dawki, miejsca albo techniki podania. Której z tych dwóch sytuacji dotyczy konkretny przypadek, nie da się ustalić z samego faktu, że efekt wystąpił — potrzebna jest dokumentacja i zwykle opinia lekarza specjalisty.

Praktyczny wniosek dla pacjenta jest odwrotny, niż się zwykle zakłada: punktem wyjścia nie jest sam efekt, ale przebieg zabiegu i to, co zrobiła klinika po zgłoszeniu objawów.

Kiedy klinika może odpowiadać

W sprawach, które prowadzimy, wątpliwości najczęściej dotyczą czterech kwestii.

Dobór dawki, miejsca i techniki iniekcji. Nieprawidłowy dobór dawki, miejsca lub techniki podania może zwiększyć ryzyko dyfuzji preparatu do sąsiednich mięśni i wystąpienia niepożądanego efektu. Sama dyfuzja nie przesądza jednak o błędzie; należy ona do znanych następstw działania toksyny.

Zakres informacji przed zabiegiem. Pacjent ma prawo do przystępnej informacji o proponowanych i możliwych metodach oraz o dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania (art. 9 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Formularz zgody w języku, którego pacjent nie rozumie, albo pomijający ryzyko charakterystyczne dla wykonanej kombinacji zabiegów, może podważać świadomy charakter zgody i prowadzić do naruszenia praw pacjenta.

Reakcja na zgłoszone powikłanie. Sama forma zdalna nie oznacza nieprawidłowości; teleporada bywa wystarczająca. Przy nasilonych albo nietypowych objawach ograniczenie się do teleporady może jednak nie spełniać standardu należytej staranności, zwłaszcza jeżeli stan pacjenta wymaga badania osobistego, a takiego badania ani pilnej konsultacji nie zalecono.

Dokumentowanie zabiegu i jego skutków. Wewnętrzne sprzeczności między wpisami z kolejnych wizyt oraz wpisy nanoszone później niż zdarzenie, którego dotyczą, wymagają wyjaśnienia i mogą mieć znaczenie przy ocenie sprawy.

Przesłanki odpowiedzialności cywilnej lekarza — szkodę, związek przyczynowy i winę — omawiamy szerzej w osobnym opracowaniu. Warunkom ważności zgody i obowiązkowi informacyjnemu poświęcona jest odrębna strona.

Odszkodowanie i zadośćuczynienie

Pacjent może dochodzić dwóch podstawowych roszczeń jednocześnie.

Odszkodowanie obejmuje koszty wynikłe z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (art. 444 § 1 k.c.): konsultacji, diagnostyki, leczenia i zabiegów naprawczych. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia.

Zadośćuczynienie rekompensuje krzywdę niemajątkową — ból, cierpienie, dyskomfort psychiczny, ograniczenia w życiu codziennym i zawodowym (art. 445 § 1 w zw. z art. 444 § 1 k.c.). Sam art. 445 § 1 nie stoi samodzielnie: przepis mówi o „wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym".

Osobną kwestią jest cena samego zabiegu, który wywołał powikłanie. Nie jest to typowy koszt leczenia z art. 444 § 1 k.c., a możliwość jej odzyskania wymaga odrębnej oceny. W zależności od okoliczności roszczenia mogą obejmować również zwrot kosztu nieprawidłowo wykonanej usługi.

Wysokość zadośćuczynienia sąd ustala według okoliczności konkretnej sprawy; nie ma tabeli kwot.

Wezwanie do zapłaty przed drogą sądową

Przed pozwem warto skierować do placówki wezwanie do zapłaty. Pozwala ono przedstawić roszczenie i poznać stanowisko kliniki oraz jej ubezpieczyciela jeszcze przed wszczęciem postępowania, a część spraw kończy się na tym etapie ugodą. Odpowiedź placówki bywa też pierwszym dokumentem, w którym opisuje ona własną wersję przebiegu zabiegu.

Co sprawdzić w dokumentacji medycznej

Dokumentacja medyczna jest podstawowym źródłem informacji o przebiegu zabiegu. Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia i udzielonych świadczeń (art. 23 ust. 1), placówka ma obowiązek ją udostępnić (art. 26 ust. 1), a jedną z form udostępnienia jest sporządzenie wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku (art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).

Po otrzymaniu dokumentacji warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• spójność wpisów z kolejnych wizyt oraz daty ich sporządzenia;
• treść formularza zgody: czy jest w zrozumiałym języku i czy opisuje ryzyko charakterystyczne dla wykonanego zabiegu;
• opis zgłoszonych objawów, ich związek czasowy z zabiegiem oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania;
• nazwę i dawkę zastosowanego preparatu oraz miejsca podania.

Przydają się także zdjęcia sprzed zabiegu i z okresu po nim. Pozwalają porównać stan wyjściowy z późniejszym, co bywa trudne do odtworzenia z samego opisu.

Termin na zgłoszenie roszczenia

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 1 k.c.).

Przy szkodzie na osobie istotny jest art. 442¹ § 3 k.c.: przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem trzech lat od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej. Dziesięcioletni limit od dnia zdarzenia, o którym mówi § 1, nie zamyka więc takiego roszczenia automatycznie. Termin liczy się indywidualnie i w razie wątpliwości warto go sprawdzić przed podjęciem dalszych kroków.

Pomoc kancelarii

Reprezentujemy pacjentów w sprawach dotyczących powikłań po zabiegach medycyny estetycznej. Po zapoznaniu się z dokumentacją oceniamy, czy okoliczności sprawy uzasadniają skierowanie roszczeń do placówki, przygotowujemy wezwanie do zapłaty i prowadzimy negocjacje z kliniką oraz jej ubezpieczycielem. Jeżeli sprawa wymaga postępowania sądowego, reprezentujemy Klientów także przed sądem.

Jeżeli po zabiegu medycyny estetycznej wystąpiły niepokojące objawy, można przesłać nam opis sytuacji wraz z posiadaną dokumentacją. Po zapoznaniu się z materiałami wskażemy, czy sprawa wymaga dalszej analizy.

O autorce

Paulina Żurawska jest radcą prawnym i wspólnikiem w Kancelarii KTZR w Gdańsku. Ukończyła studia podyplomowe z prawa medycznego na Uniwersytecie Gdańskim (2020). Zajmuje się obsługą prawną podmiotów medycznych oraz prawem handlowym, cywilnym i prawem pracy. Prowadzi zajęcia dydaktyczne w Kaszubsko-Pomorskiej Szkole Wyższej.

Kontakt: p.zurawska@ktzr.pl

Najczęściej zadawane pytania