Ile realnie zapłaci firma za naruszenie AI Act?

W skrócie: Od 28 października 2026 r. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji może nakładać administracyjne kary pieniężne za naruszenie przepisów o sztucznej inteligencji. Sama Komisja powstała wcześniej: 28 października nie pojawia się organ, ale wchodzą w życie rozdziały o kontroli, postępowaniu, układzie i karach (art. 127 pkt 2 ustawy — trzy miesiące od ogłoszenia 27 lipca 2026 r.). Obowiązki wynikające z AI Act obowiązują znacznie wcześniej: pierwsze z nich, w tym zakazane praktyki i obowiązek dotyczący kompetencji w zakresie AI, od 2 lutego 2025 r.

Wysokość nie wynika z polskiej ustawy, ale z samego AI Act. Ustawa krajowa określa procedurę nakładania kar i dokłada do tego odrębną odpowiedzialność wykroczeniową za niektóre zachowania.

Co zmieniła nowelizacja z lipca 2026 r.

AI Act został zmieniony rozporządzeniem (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r. — tak zwanym aktem zbiorczym prawa cyfrowego. Ogłoszono je 24 lipca 2026 r., weszło w życie 27 lipca 2026 r. Dla kar znaczenie mają cztery zmiany:

• do art. 5 doszły nowe zakazane praktyki — art. 5 ust. 1 lit. ba) i bb) oraz ust. 1a i 1b — dotyczące treści intymnych generowanych bez zgody osoby oraz materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie małoletnich. Stosuje się je dopiero od 2 grudnia 2026 r. (art. 113 akapit trzeci lit. a);
• do drugiego progu kar dodano literę da): obowiązki dostawców i operatorów z art. 25 ust. 2 i 4 (art. 99 ust. 4 lit. da);
• wyodrębniono kategorię małych spółek o średniej kapitalizacji, z preferencją węższą niż dla MŚP (o tym niżej);
• stosowanie sekcji 1–3 rozdziału III dla systemów wysokiego ryzyka przesunięto na 2 grudnia 2027 r. (systemy z art. 6 ust. 2 i załącznika III) oraz 2 sierpnia 2028 r. (systemy z art. 6 ust. 1 i załącznika I).

Zmieniło się też brzmienie art. 99 ust. 1: kary i środki egzekwowania prawa mogą obejmować nie tylko administracyjne kary pieniężne, ale też ostrzeżenia i środki niepieniężne, a nakładając je, państwa członkowskie uwzględniają interesy MŚP, startupów i małych spółek o średniej kapitalizacji oraz ich sytuację ekonomiczną.

Zmienił się wreszcie charakter obowiązku z art. 4: dostawcy i podmioty stosujące nie muszą gwarantować, że każda osoba osiągnie określony poziom, ale mają podejmować środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI. Obowiązek starannego działania, nie rezultatu.

Trzy podstawowe pułapy kar nakładanych przez polski organ

Artykuł 99 AI Act określa trzy maksymalne pułapy administracyjnych kar pieniężnych.

Do 35 mln EUR albo 7% obrotu. Najwyższy próg dotyczy wyłącznie naruszenia zakazów z art. 5 AI Act, czyli praktyk zakazanych (art. 99 ust. 3 AI Act).

Do 15 mln EUR albo 3% obrotu. Drugi próg obejmuje naruszenie obowiązków wymienionych w katalogu z art. 99 ust. 4 — dostawców, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów, podmiotów stosujących i jednostek notyfikowanych — w tym obowiązków przejrzystości z art. 50, a po nowelizacji także obowiązków z art. 25 ust. 2 i 4.

Do 7,5 mln EUR albo 1% obrotu. Trzeci próg dotyczy przekazania jednostce notyfikowanej albo właściwemu organowi krajowemu informacji nieprawidłowych, niekompletnych lub wprowadzających w błąd w odpowiedzi na ich żądanie (art. 99 ust. 5 AI Act).

Obrót liczy się jako całkowity roczny światowy obrót przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego. Przepisy nie wyznaczają dolnej granicy kary ani taryfikatora, tylko maksymalny pułap. Nie każde naruszenie dowolnego przepisu AI Act wpada przy tym automatycznie do jednego z trzech progów — przy drugim progu decyduje katalog z art. 99 ust. 4.

Dla MŚP niższy pułap, dla średniej kapitalizacji — tylko częściowo

Tę regułę najczęściej podaje się odwrotnie. Jeżeli sprawcą jest przedsiębiorstwo, stosuje się wartość wyższą — kwotę nominalną albo procent obrotu, zależnie od tego, co daje większą kwotę.

Dla mikro, małych i średnich przedsiębiorców rozporządzenie odwraca tę zasadę i ogranicza pułap do wartości niższej, we wszystkich trzech progach. MŚP nie są przy tym zwolnione ze stosowania AI Act, bo obniżony jest wyłącznie maksymalny wymiar kary.

Nowelizacja dołożyła kategorię pośrednią: małe spółki o średniej kapitalizacji. Preferencja niższej wartości obejmuje je wyłącznie przy karach z ust. 4 i 5, czyli w drugim i trzecim progu (art. 99 ust. 6a). Za naruszenie zakazów z art. 5 taka spółka odpowiada na zasadach ogólnych — do 35 mln EUR albo 7% obrotu, według wartości wyższej.

Definicja odsyła do zalecenia Komisji (UE) 2025/1099 z 21 maja 2025 r. Chodzi o przedsiębiorstwo, które nie jest MŚP, zatrudnia mniej niż 750 osób i którego roczny obrót nie przekracza 150 mln EUR albo całkowity bilans roczny nie przekracza 129 mln EUR. Przy liczeniu bierze się pod uwagę przedsiębiorstwa partnerskie i powiązane, a spółka, w której co najmniej 25% kapitału lub praw głosu kontroluje podmiot publiczny, do tej kategorii co do zasady nie należy.

Status MŚP nie wynika przy tym z samego obrotu. AI Act odsyła do definicji unijnej, która uwzględnia także zatrudnienie oraz — w odpowiednich przypadkach — przedsiębiorstwa partnerskie i powiązane. Spółka o niskim obrocie, ale należąca do dużej grupy kapitałowej, z odwróconej reguły nie skorzysta.

Na liczbach, przy najwyższym progu:

W tabeli stoją maksymalne pułapy, nie prognozy konkretnej kary.

Co przesądza o wysokości kary

Przy wymiarze kary uwzględnia się m.in. charakter, wagę i czas trwania naruszenia, liczbę poszkodowanych osób, umyślność, działania naprawcze podjęte przez ukarany podmiot oraz jego współpracę z organem (art. 99 ust. 7 AI Act). Maksymalny pułap nie jest więc punktem wyjścia ani kwotą należną z automatu.

Działania naprawcze i współpraca z organem są ustawowymi kryteriami wymiaru kary. Firma, która wykryła problem samodzielnie, opisała go i usunęła, wchodzi do postępowania z innej pozycji niż taka, u której naruszenie wyszło dopiero w toku kontroli — a jak duża jest ta różnica, widać w mechanizmach opisanych niżej.

Pułap kary to nie kwota, którą firma ostatecznie zapłaci

Ustawa krajowa przewiduje układ w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji (rozdział 5, art. 70–83 ustawy). Układ może zostać zawarty, jeżeli strona zaprzestała naruszania prawa albo usunęła stan niezgodności z prawem oraz ujawniła Komisji wszystkie istotne okoliczności naruszenia — w tym osoby i podmioty współdziałające — i przedstawiła dowody na ich poparcie (art. 70 ust. 4). W ramach układu Komisja może obniżyć karę o 20–70% (art. 70 ust. 6), a przy nadzwyczajnych okolicznościach łagodzących układ może przewidywać odstąpienie od nałożenia sankcji (art. 70 ust. 9).

Ta droga jest zamknięta, jeżeli działanie strony doprowadziło do zdarzeń z art. 3 pkt 49 lit. a, b lub d rozporządzenia, czyli do poważnego incydentu — śmierci, poważnego uszczerbku na zdrowiu albo poważnej i nieodwracalnej szkody dla mienia lub środowiska (art. 70 ust. 1).

Jeżeli postępowanie wszczęto na podstawie kwalifikowanego samodoniesienia — z własnej inicjatywy podmiotu, który wcześniej zaprzestał naruszenia i ujawnił wszystkie okoliczności wraz z dowodami (art. 84 ust. 1) — widełki obniżki są szersze: 30–90%.

Najmocniejszą gwarancją praktyczną jest art. 72 ust. 2: informacje i dowody przedstawione Komisji w toku negocjacji, dotychczas jej nieznane, nie mogą zostać użyte jako dowód, jeżeli układ nie zostanie zawarty — ani w tym postępowaniu, ani w innym prowadzonym wobec tego podmiotu przez Komisję albo inny organ.

Niezależnie od układu Komisja może zmniejszyć już nałożoną karę o 10–50%, jeżeli ukarany podmiot wykona w terminie 3 miesięcy od doręczenia decyzji działania wskazane w ostrzeżeniu (art. 61 ust. 1), a naruszenie nie doprowadziło do śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu (art. 107 ust. 1). Samo wykonanie ostrzeżenia nie pozwala uniknąć kary — daje wyłącznie fakultatywne obniżenie. Komisja może też, na uzasadniony wniosek, odroczyć termin zapłaty albo rozłożyć karę na raty (art. 107 ust. 2).

Układ nie jest przy tym prawem podmiotowym przedsiębiorcy: Komisja wydaje postanowienie o możliwości albo braku możliwości jego zawarcia, a termin na zawarcie wynosi miesiąc, z możliwością przedłużenia o trzy (art. 70 ust. 3, art. 71 ust. 1). Oświadczenia składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 72 ust. 4). Ustawa wyłącza jednocześnie stosowanie art. 189f k.p.a. (art. 110 ustawy) — ogólne odstąpienie od kary ze względu na znikomą wagę naruszenia nie jest tu odrębną drogą.

Kiedy kara staje się wymagalna

Kwoty w rozporządzeniu wyrażone są w euro, a ustawa krajowa przelicza je po średnim kursie NBP z 28 stycznia danego roku. Jeżeli tego dnia tabela nie została opublikowana, stosuje się kurs z najbliższej późniejszej tabeli (art. 104 ust. 4).

Postępowanie nie może trwać dłużej niż sześć miesięcy od doręczenia stronie postanowienia o jego wszczęciu (art. 60 ust. 3). Okresu od wydania postanowienia o możliwości zawarcia układu do jego zawarcia nie wlicza się jednak do terminu załatwienia sprawy — na ten czas zawiesza się też bieg terminów przedawnienia (art. 77).

Karę uiszcza się w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji (art. 104 ust. 5). Odwołanie przysługuje do Sądu Okręgowego w Warszawie — sądu ochrony konkurencji i konsumentów, za pośrednictwem Komisji (art. 109 ust. 1).

Kara pieniężna to nie jedyny koszt

Komisja udostępnia w Biuletynie Informacji Publicznej treść decyzji — po usunięciu danych objętych tajemnicami prawnie chronionymi, w tym tajemnicą przedsiębiorstwa — wraz z informacją, czy decyzja jest prawomocna. Prowadzi też wykaz systemów AI, co do których wydano decyzję o nałożeniu kary. Wykaz zawiera nazwę systemu i operatora, charakterystykę i opis działania systemu ze wskazaniem naruszonych przepisów, a także informację o decyzjach dotyczących tego samego operatora albo podmiotu z nim powiązanego, podjętych przez organy nadzoru innych państw członkowskich (art. 66).

Wpis do BIP może się przy tym pojawić zanim padnie kara: jeżeli strona nie zastosuje się do ostrzeżenia, Komisja umieszcza tam informację o niezastosowaniu się (art. 61).

Dla firmy technologicznej skutki sięgają dalej niż sam przelew. Ustawa nie określa okresu utrzymywania wpisu w wykazie ani sposobu korzystania z niego przez podmioty trzecie — na obecnym etapie nie da się więc przesądzić, kiedy i na jakich zasadach wpis będzie usuwany. Moja prognoza praktyki rynkowej: większy kontrahent sprawdzi wykaz przy due diligence, inwestor — przy rundzie finansowania.

Kto płaci karę: dostawca czy podmiot stosujący

AI Act rozdziela obowiązki między dostawcę systemu i podmiot, który go stosuje. Umowa nie wiąże organu w tym, kto jest adresatem obowiązku — może natomiast rozłożyć między strony odpowiedzialność odszkodowawczą i roszczenia regresowe, jeżeli kara albo inne koszty wynikły z niewykonania zobowiązań kontraktowych.

Jest jednak mechanizm, w którym umowa realnie przesądza o ekspozycji na sankcję. Podmiot stosujący może stać się dostawcą — gdy oznaczy system własną nazwą, istotnie go zmodyfikuje albo zmieni jego przeznaczenie. Przejmuje wtedy cały pakiet obowiązków dostawcy razem z ekspozycją na próg 3%. W umowie wdrożeniowej sprawdzamy to jako pierwsze: czy planowane zmiany w systemie nie przeniosą na nas roli dostawcy.

Znowelizowany art. 25 ust. 4 wymaga ponadto, żeby dostawca systemu wysokiego ryzyka i określony podmiot trzeci ustalili w pisemnej umowie zakres informacji, dostępu technicznego i pomocy potrzebnej do zapewnienia zgodności. Naruszenie art. 25 ust. 2 lub 4 weszło do drugiego progu kar. Szerzej piszemy o tym w tekście o umowie wdrożeniowej IT a AI Act.

Obowiązki przejrzystości — czego dokładnie dotyczą

Obowiązki z art. 50 bywają streszczane jako „trzeba napisać, że to AI". Rozkładają się na pięć osobnych reżimów:

• informowanie osoby fizycznej, że prowadzi interakcję z systemem AI — obowiązek dostawcy, który nie działa, gdy jest to oczywiste z punktu widzenia osoby „dostatecznie poinformowanej, uważnej i ostrożnej", z uwzględnieniem okoliczności i kontekstu wykorzystywania (art. 50 ust. 1). Nie każdy chatbot wymaga więc odrębnego komunikatu;
• maszynowo odczytywalne oznaczanie treści syntetycznych przez dostawcę (art. 50 ust. 2);
• informowanie osób, wobec których stosuje się rozpoznawanie emocji albo kategoryzację biometryczną — obowiązek podmiotu stosującego (art. 50 ust. 3);
• ujawnianie deepfake'ów przez podmiot stosujący (art. 50 ust. 4 akapit pierwszy);
• ujawnianie tekstu wygenerowanego albo zmanipulowanego przez AI, publikowanego w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym (art. 50 ust. 4 akapit drugi).

Trzy wyjątki zawężają te obowiązki na tyle, że warto je znać.

Oznaczanie treści syntetycznych nie ma zastosowania, gdy AI pełni funkcję wspomagającą w standardowej edycji albo nie zmienia w istotny sposób danych wejściowych podmiotu stosującego ani ich semantyki. Narzędzie poprawiające interpunkcję nie uruchamia więc obowiązku znakowania.

Przy treściach stanowiących część pracy o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym albo fikcyjnym charakterze ujawnienie ogranicza się do wskazania istnienia takich treści w sposób, który nie utrudnia wyświetlania utworu ani korzystania z niego.

Przy tekście obowiązek nie ma zastosowania, jeżeli treść wygenerowana przez AI została poddana weryfikacji przez człowieka lub kontroli redakcyjnej i za publikację ponosi odpowiedzialność redakcyjną osoba fizyczna albo prawna. Wyłącza to spod obowiązku dużą część redakcji publikujących teksty AI po ludzkim przeglądzie.

Informacje z ustępów 1–4 przekazuje się w jasny i wyraźny sposób, najpóźniej w momencie pierwszej interakcji albo pierwszego zastosowania (art. 50 ust. 5).

Artykuł 50 stosuje się zasadniczo od 2 sierpnia 2026 r. Dostawcy systemów AI generujących treści w postaci syntetycznych dźwięków, obrazów, wideo lub tekstu, wprowadzonych do obrotu przed tą datą, mają czas na dostosowanie się do art. 50 ust. 2 do 2 grudnia 2026 r. (art. 111 ust. 4 po nowelizacji).

Drugi tor: kary nakładane przez Komisję Europejską

Wszystko powyższe dotyczy kar nakładanych przez organ krajowy. Obok tego działa osobny mechanizm, w którym karze bezpośrednio Komisja Europejska — obejmuje dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia, czyli firmy budujące same modele, nie te, które z nich korzystają.

Pułap wynosi 3% całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego albo 15 mln EUR, w zależności od tego, która kwota jest wyższa (art. 101 ust. 1 AI Act). Kara wchodzi w grę, gdy dostawca celowo albo w wyniku zaniedbania naruszył przepisy rozporządzenia, nie odpowiedział na wniosek o dokumenty lub informacje, dostarczył informacje wprowadzające w błąd, nie zastosował się do wymaganego środka albo nie udzielił Komisji dostępu do modelu w celu oceny. Przepis stosuje się od 2 sierpnia 2026 r.

Dwie rzeczy odróżniają ten tor od krajowego. Przed wydaniem decyzji Komisja przekazuje wstępne ustalenia i daje możliwość bycia wysłuchanym (art. 101 ust. 2). A Trybunał Sprawiedliwości ma nieograniczoną jurysdykcję: może karę uchylić, obniżyć — ale też podwyższyć (art. 101 ust. 5).

Po nowelizacji doszedł jeszcze jeden instrument, którego w torze krajowym nie ma. Urząd ds. AI może nakładać okresowe kary, żeby zmusić operatora do współpracy — do udzielenia informacji, poddania się kontroli albo wykonania decyzji. Nie mogą one przekraczać 5% średniego dziennego obrotu za każdy dzień zwłoki. Kara przestaje więc być zdarzeniem jednorazowym i zaczyna narastać z kalendarzem.

Czy członek zarządu odpowiada osobiście?

Nie automatycznie. Ustawa nie przenosi na członków zarządu administracyjnej kary nałożonej na spółkę.

Przewiduje natomiast odrębną odpowiedzialność wykroczeniową, zagrożoną karą ograniczenia wolności albo grzywną. Dwa czyny: utrudnianie lub udaremnianie czynności kontrolnych albo czynności w postępowaniu (art. 112) oraz niewykonanie decyzji nakazującej zaprzestanie stosowania systemu lub wycofanie go z rynku, wydawanej gdy system stwarza bezpośrednie ryzyko dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych (art. 113 w zw. z art. 63 ust. 2). Orzeka się w trybie kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 114). Tej samej karze podlega osoba, która dopuszcza się takiego czynu, działając w imieniu lub w interesie osoby prawnej.

Chodzi więc wyłącznie o niewykonanie tej jednej decyzji — wydawanej w sytuacji bezpośredniego ryzyka — a nie dowolnej decyzji Komisji. Ustawa dokłada jeszcze jedno ograniczenie: odpowiedzialności za utrudnianie kontroli nie stosuje się do czynów objętych art. 99 ust. 5 rozporządzenia, czyli do przekazywania organom informacji wprowadzających w błąd (art. 112 ust. 3). Za to grozi administracyjna kara pieniężna z trzeciego progu, nie grzywna.

Niezależnie od tego pozostaje odpowiedzialność członka zarządu wobec samej spółki, na zasadach z prawa spółek.

Najczęściej zadawane pytania